Zeytin ağaçlarının yüzyıllardır Kapıdağ’ın bereketli topraklarında hayat bulduğu bölgede, zeytinyağı üretimi de geçmişten günümüze uzanan önemli bir kültürün parçası oldu. Bugünün modern tesislerinden çok önce Kapıdağ köylerinde zeytin, taş değirmenlerde eziliyor, geleneksel yöntemlerle yağa dönüştürülüyordu.

Erdek ve Kapıdağ denildiğinde akla gelen en önemli tarımsal değerlerden biri kuşkusuz zeytindir. Kapıdağ’ın yamaçlarını kaplayan zeytinlikler yalnızca bölge ekonomisinin değil, köy yaşamının ve aile kültürünün de önemli bir parçasıydı.

Geçmiş yıllarda zeytin hasadınuın başlamasıyla birlikte bölgede bulunan yağhanelerde de hareketli günler başlardı. Bahçelerden toplanan zeytinler çuvallarla yağhanelere taşınır ve büyük taş değirmenlerde ezilirdi.

TAŞLAR DÖNER, ZEYTİNLER EZİLİRDİ

Elektrikli makinelerin bulunmadığı dönemlerde büyük değirmen taşlarının döndürülmesinde insan veya hayvan gücünden yararlanılan sistemler kullanılıyordu. Ağır taşların altında ezilen zeytinler zamanla koyu renkli bir hamur haline gelirdi.

Elde edilen zeytin hamuru daha sonra özel dokuma torbalara veya yuvarlak hasırlara yayılarak üst üste yerleştirilir ve preslenirdi. Baskı arttıkça zeytin hamurunun içerisindeki yağ ve su dışarı çıkar, elde edilen sıvı dinlendirilerek zeytinyağı sudan ayrılırdı.

Bu yöntem oldukça zahmetliydi. Ancak yağhanenin içerisinde dönen taşların sesi, zeytinin kokusu ve çalışan insanların telaşı, hasat mevsiminde Kapıdağ köylerinin günlük yaşamının bir parçasıydı.

YAĞHANELER AYNI ZAMANDA BİR BULUŞMA NOKTASIYDI

Yağhaneler yalnızca zeytinin yağa dönüştürüldüğü üretim yerleri değildi. Hasat dönemlerinde köylülerin bir araya geldiği, ürünün ve bereketin konuşulduğu sosyal mekânlar haline de geliyordu.

Ailelerin yıl boyunca emek verdiği zeytinlerin yağa dönüştüğü o günler, aynı zamanda kış hazırlıklarının da önemli aşamalarından biriydi.

TAŞ DEĞİRMENLERDEN MODERN TESİSLERE

Zaman içerisinde teknolojinin gelişmesiyle birlikte hayvan gücüyle çalışan taş değirmenler ve eski tip preslerin yerini önce mekanik sistemler, ardından günümüzün modern zeytinyağı üretim tesisleri aldı.

Eski yağhanelerin birçoğu zaman içinde ortadan kalktı; kullanılan taşlar, presler ve diğer üretim araçları ise geçmişte kalan bir üretim kültürünün sessiz tanıkları haline geldi.

Bugün Kapıdağ’ın zeytinliklerinde hasat devam ediyor, yöntemler değişmiş olsa da zeytinin bölge insanının yaşamındaki yeri önemini koruyor.

Çünkü Kapıdağ’da zeytinyağı yalnızca sofraya gelen bir ürün değil; toprağın, emeğin ve kuşaktan kuşağa aktarılan bir kültürün hikâyesidir.

(HY) Editörün notu: Haberde kullanılan eski usul zeytinyağı üretimine ilişkin görseller Kapıdağ’daki yağhanelere ait arşiv fotoğrafları değildir. Dönemin geleneksel üretim yöntemini göstermek amacıyla temsili olarak kullanılmıştır.